Ngày ấy, vào thời
Tây Sơn, có một chàng trẻ tuổi người vùng Đồng Nai. Chàng là người tài kiêm văn
võ, đã từng vung gươm hưởng ứng cái bất bình của mọi người. Chàng từng cầm quân
mấy lần làm cho tớ thầy chúa Nguyễn chạy dài.
Nhà Tây Sơn mất,
chàng lui về quê nhà mượn nghề dạy trẻ để náu hình ẩn tích. Đột nhiên có tin dữ
truyền đến làm cho mọi người xao xuyến. Gia Long vừa thắng thế trên đất nước Việt
thì cũng bắt đầu giết hại những người đã từng làm quan cho nhà Tây Sơn. Nhà vua
cứ dựa vào chức tước lớn hay nhỏ của họ mà gia hình: tư mã, quận công thì lăng
trì, tùng xẻo; vệ úy, phân suất thì đánh gậy, phạt roi, v.v... Dân
trong xóm sẵn lòng quý mến, khuyên chàng trốn đi thật xa. Họ giúp tiền gạo và mọi
thứ cần dùng, trong đó có cả một chiếc thuyền nhỏ mui lồng để tiện đi lại. Vì
không muốn để rơi vào tay quân địch, chàng ra đi. Ngược dòng sông Cửu long,
chàng tiến sâu vào nước Chân lạp.
Một hôm chàng cắm
sào lên bộ mua thức ăn. Chàng bước vào một cái quán bên đường. Trong quán
có một bà mẹ ngồi ủ rũ bên cạnh một cô gái nằm mê man bất tỉnh.
Đó là hai mẹ con đi dâng hương trên núi, về đến đây thì con bị ốm nặng.
Vốn có biệt tài về nghề thuốc, chàng hết sức chạy chữa, cuối cùng cũng giúp cô
gái lấy lại sức khỏe. Và sẵn có thuyền riêng, chàng chở họ về tận nhà.
Nàng là con gái chưa
chồng, đã đến tuổi quay xa đạp cửi. Nàng có vẻ đẹp thùy mị. Tự nhiên có anh
chàng trai người Việt ở đâu tận xa xôi đến trú ngụ tại nhà làm cho nàng quyến luyến. Sau
một tuần chay tạ ơn Trời Phật, mẹ nàng cho biết là Phật đã báo mộng cho hai người
lấy nhau. Chàng vui vẻ nhận lấy cuộc sống mới cho qua ngày. Từ đây chàng có chỗ
ở nhất định. Nhà nàng là nhà làm ruộng nuôi tằm. Những việc đó chàng đều làm được
cả.
Mười năm thoảng qua
như một giấc mộng. Hai vợ chồng quấn quýt với nhau như đôi chim câu. Trong vườn
nhà vợ có một cây ăn quả gọi là cây "tu rên" mà ở xứ sở chồng
không có. Lần ấy gặp kỳ quả chín đầu mùa, vợ trèo lên cây trẩy xuống một quả, xẻ
đưa cho chồng ăn. Quả "tu rên" vốn có một mùi hôi đặc biệt. Thấy chồng
nhăn mặt vợ bảo: "Anh cứ ăn sẽ biết nó đậm đà như lòng em
đây."
Không ngờ một năm
kia, vợ đi dâng hương về thì ngộ cảm. Chồng cố công chạy chữa nhưng không sao cứu
kịp. Cái chết chia rẽ cặp vợ chồng một cách đột ngột. Không thể nói hết cảnh tượng
đau khổ của người chồng. Nhưng hai người vẫn gặp nhau trong mộng. Chồng hứa trọn
đời sẽ không lấy một ai nữa. Còn hồn vợ thì hứa không lúc nào xa chồng.
Nghe tin Gia Long đã
thôi truy nã những người thù cũ, bà con chàng ở quê hương nhắn tin lên bảo về.
Những người trong xóm cũng khuyên chàng nên đi đâu cho khuây khỏa. Chàng đành từ
giã quê hương thứ hai của mình. Trước ngày lên đường, vợ báo mộng cho chồng biết
là mình sẽ theo chàng cho đến sơn cùng thủy tận. Năm ấy cây "tu rên"
tự nhiên chỉ hiện ra có mỗi một quả. Và quả "tu rên" đó tự nhiên rơi
vào vạt áo giữa lúc chàng ra thăm cây kỷ niệm của vợ. Chàng mừng rỡ quyết đưa
nó cùng mình về xứ sở. Chàng lại trở về nghề cũ. Nhưng nỗi riêng canh
cánh không bao giờ nguôi. Chàng đã ương hạt "tu rên" thành cây đem trồng
trong vườn ngoài ngõ. Từ đây, ngoài công việc dạy học còn có công việc chăm nom
cây quý.
Những cây "tu
rên" của chàng ngày một lớn khỏe. Lại mười năm nữa sắp trôi qua. Chàng
trai ngày xưa bây giờ tóc đã đốm bạc. Nhưng ông già ấy lòng bỗng trẻ lại
khi thấy những hàng cây mà mình bấy lâu chăm chút nay đã bắt đầu khai
hoa kết quả. Ông sung sướng mời họ hàng làng xóm tới dự đám giỗ của vợ và nhân
thể thưởng thức một thứ quả lạ đầu tiên có ở trong vùng. Khi những quả
"tu rên" bưng ra đặt lên bàn, mọi người thoáng ngửi thấy một mùi khó
chịu. Nhưng chủ nhân biết ý đã nói đón: - "... Nó xấu xí nó hôi,
nhưng múi của nó ở trong lại đẹp đẽ thơm tho như mối tình đậm đà của đôi vợ chồng
son trẻ...". Ông vừa nói vừa xẻ những quả "tu rên" chia từng múi
cho mọi người cùng nếm. Múi "tu rên" nuốt vào đến cổ quả có một vị
ngon ngọt lạ thường. Đoạn, ông kể hết đoạn tình duyên xưa mà từ lúc về đến nay
ông đã cố ý giấu kín trong lòng. Ông kể mãi, kể mãi. Và khi kể xong, ở
khóe mắt con người chung tình ấy long lanh hai giọt lệ nhỏ
đúng vào múi "tu rên" đang cầm ở tay. Tự nhiên hai giọt nước mắt ấy
sôi lên sùng sục trên múi "tu rên" như vôi gặp nước và cuối cùng thấm
vào múi như giọt nước thấm vào lòng gạch.
Sau đám giỗ ba ngày,
người đàn ông ấy bỗng không bệnh mà chết. Từ đấy dân làng mỗi lần ăn thứ quả đó
đều nhớ đến người gây giống, nhớ đến chuyện người đàn ông chung tình. Họ gọi
"tu rên" bằng hai tiếng "sầu riêng" để nhớ mối tình chung
thủy của chàng và nàng. Người ta còn nói những cây sầu riêng nào thuộc dòng
dõi loại hạt có hai giọt nước mắt của anh chàng nhỏ vào thì mới là giống
sầu riêng ngon.
Xem thêm các truyện khác tại đây:
-----