Ngày xưa, có một
anh chàng sinh trưởng trong một gia đình giàu có. Nhà hắn có ao thả cá, có trâu
bò, ruộng vườn khá nhiều. Ngày ấy ở gần làng hắn có một cô gái nết na,
nhan sắc xinh đẹp, chỉ phải cái tội nghèo. Hàng ngày cô gái phải làm
thuê làm mướn kiếm ăn. Anh chàng nhà giàu kia từng ngây ngất vì nhan sắc của
cô. Mặc dầu không môn đăng hộ đối, nhưng hắn ao ước được cùng nàng kết làm bạn
trăm năm. Sau đó nhờ có một người đàn bà làm mối, hắn được gặp nàng nhiều lần
và chỉ non thề bể quyết lấy nàng làm vợ. Nghe hắn nói thế, cô gái vô cùng sung
sướng và hiến thân cho hắn không tiếc thương gì nữa.
Những người đàn bà mối
lái vốn là người chỉ biết có đồng tiền. Được tiền của anh nhà giàu
cho, mụ vẫn chưa thỏa mãn. Đối với cô gái nhà nghèo, mụ không
"xơ múi" gì. Bấy giờ ở gần vùng đó có một cô gái nhà giàu ế chồng. Mụ
bèn tìm tới tỷ tê với cô nọ bảo nếu cho mình nhiều tiền, mình sẽ đánh tiếng cho
anh chàng nhà giàu kia. Cô gái nọ nghe nói mừng lắm, đút tiền cho mối đề mụ ta
liệu bề tác thành cho mình.
Từ đó mụ mối
luôn luôn buông lời gièm pha cô gái nhà nghèo: - "Con này - mụ nói - thế
mà không được đoan chính. Đã nhiều lần tôi bắt gặp nó tằng tịu với Đồ Vân. Đồ
Vân học giỏi nay mai sẽ đỗ đạt...".
Thế rồi mụ ta nhen
nhóm thêm lòng ghen tuông và tức giận của anh chàng, đồng thời nói tốt cho cô
con gái mà mụ bòn lần hồi khi năm quan, khi ba quan không biết mỏi.
Và mưu kế của mụ có hiệu quả; anh chàng kia từ ghen tức đến chán ghét
người tình cũ. Cuối cùng anh chàng cho người đưa trầu cau dạm hỏi cô gái nhà
giàu kia làm vợ.
Ngày cưới hai bên,
cô gái nhà nghèo nọ bị tình phụ, lòng đau như cắt. Trong một phút tủi phận hờn
duyên, nàng nhảy xuống sông tự tử. Cái chết của nàng đã làm cho cặp vợ chồng mới
trở nên hối hận và lo sợ. Nhất là mụ mối thì như sét đánh ngang tai.
*
* *
Khi tất cả mấy người
đó lần lượt chết xuống âm phủ, Diêm vương đã đọc hồ sơ, hiểu rõ nỗi oan uổng
cũng như tội trạng của từng người và bắt họ phải trở lại dương thế để đền
"nợ" hay báo "oán" của chính mình một cách xứng đáng. Mụ mối được thác sinh vào một nhà phú ông, anh chàng phụ tình lại thác sinh làm một
người học trò nhưng không đất cắm dùi. Còn người bạc mệnh thì được ở lại cõi âm
để theo dõi chúng mà báo thù.
Cái Kiến, cô con gái
phú ông rất đẹp và thông minh. Nhưng cha của nàng thì tính khí biển lận. Ông ta
chỉ biết có tiền tài và danh vọng, còn ngoài ra ông chả coi ai ra gì. Chàng thư
sinh rất khôi ngô, học giỏi, văn hay, nhưng nghèo rớt mồng tơi. Chàng đã từng
vác lều chiếu đi thi. Văn tài của chàng nổi tiếng khắp kinh kỳ, thế mà cứ hễ
vào trường nhất hay giỏi lắm vào đến trường nhì là bị loại ra ngay. Không làm
cho đau bụng thì cũng bắt phạm "trường quy", oan hồn của người bạc mệnh
quyết không có hắn đỗ. Mỗi lần không đỗ là một lần sự buồn bực kèm thêm với sự
khốn khó dằn vặt anh chàng. Thế nhưng chàng vẫn lọt vào mắt xanh của cô Kiến.
Cô gái phú ông vẫn tin tưởng rằng người học trò đó sẽ làm nên. Nàng ao ước sẽ
được sánh duyên với chàng mới phỉ dạ. Hai người đã gặp nhau và thề bồi với nhau
quyết giữ một lòng son sắt. Khi nghĩ đến cha mình, cô gái phú ông rất buồn vì
biết ông khó tính: - "Không đời nào ông ấy lại gả con gái cho một người
nghèo xơ nghèo xác". Nghĩ thế, nàng lập mưu ăn trộm tiền bạc của cha, mua
vàng đúc thành một hình củ khoai. Không gặp nhau được, nàng nhắn người yêu giả
làm người ăn xin đến nhà mình xin khoai, nàng sẽ tận tay trao cho món ấy để
dùng làm sính lễ.
Anh chàng y hẹn đã cải
trang, mang bị gậy đến nhà phú ông xin ăn. Cô con gái mang khoai ra cho, trong
đó có giấu củ khoai bằng vàng.
Rồi đó, người mối của
anh chàng xin chạm ngõ cái Kiến. Phú ông nghe nói sính lễ là một củ khoai bằng
vàng mười thì ngạc nhiên. Nhưng rồi ông cũng nhận lời.
Đến ngày cưới, khi họ
nhà trai bưng sính lễ đến, họ nhà gái đổ xô ra xem để biết chàng rể của phú ông
giàu có ngầm như thế nào. Củ khoai vàng được gói ba bốn tầng vải hồng điều.
Không ngờ khi mở ra xem thì chả thấy vàng đâu cả mà chỉ là
một củ khoai lang luộc thực sự. Oan hồn cô gái cố ý làm ra như vậy cho bõ ghét.
Cả hai họ bật cười. Phú ông tức giận chửi mắng om sòm. Rồi để chế nhạo, ông cắt
khoai biếu mỗi người một miếng.
Chàng học trò không
ngờ có sự lạ lùng ấy, vừa buồn rầu vừa xấu hổ đi luôn một mạch không trở về nhà
nữa. Còn cái Kiến tưởng người yêu là một tay đại bợm: đã lấy mất vàng lại bày
ra trò diễu cợt đó nên tức tối thành bệnh mà chết.
Lúc xuống âm phủ lần
này, nàng kiện với Diêm vương về việc củ khoai vàng, nhưng Diêm vương đã giở sổ
vạch cho hắn biết những tội kiếp trước. Vì thế mới có câu:
Cái Kiến mày
kiện củ khoai
Và sau này những anh
con trai nhà nghèo thường thêm vào:
Mày chê tao đói lấy
ai cho giàu.
Nhà tao chín đụn mười
trâu,
Lại thêm ao cá bắc cầu
rửa chân.
Để mỉa mai những cô
gái bắc bậc kiêu kỳ.
Hết.
KHẢO DỊ
Truyện trên phần nào
giống với truyện Vùng khoai lang về đoạn cuối:
Một nhà giàu có người
con gái đẹp, nhiều nơi tới dạm nhưng chưa quyết định nơi nào. Một hôm cô gái để
bò mình ăn mất khoai nhà người và do đó có tình ý với con trai nhà kia. Hai bên
từ đó gắn bó, định lấy nhau.
Thấy nhà người con
trai nghèo khó đến dạm hỏi, cha mẹ cô gái không thuận, nhưng cuối cùng thấy con
quyết chí quá phải chịu gả. Tuy gả nhưng họ rất khinh nhà trai nên không giúp đỡ
gì cả. Nhà trai dẫn cưới chỉ có ít trầu cau và một vừng khoai lang. Để chế nhạo,
mẹ cô gái mời họ hàng làng nước đến rồi mời đồ dẫn cưới chia cho mỗi người một
miếng trầu và một củ khoai. Mọi người cười ồ và bỏ ra về. Tuy vậy cặp vợ chồng
vẫn không xấu hổ nên người nhà giàu đành phải cho cưới.
Xem thêm các truyện
khác tại đây:
-----