Vào một ngày rất
xưa, trong khu rừng sâu có một giếng nước trong mát luôn năm không bao giờ cạn,
gọi là giếng tiên. Vì giếng ở cách xa dân cư, người trần không mấy ai qua lại
nên các nàng tiên trên trời thường dùng chỗ ấy làm nơi hội tụ. Ở đấy họ thỉnh
thoảng đến lấy nước, hoặc có khi trút bộ cánh trên bờ, xuống bơi lội đùa giỡn
cho thỏa thích.
Cũng ngày ấy, ở cõi
trần có một chàng trai làm ăn chăm chỉ nhưng sống một thân một mình. Một hôm
anh lên rừng đốn củi không ngờ quá chân lạc bước đi mãi vào khu rừng sâu. Trong
khi tìm lối ra, anh bỗng đi qua cái giếng tiên lúc ấy có ba nàng tiên đang bơi
lội cười đùa trong làn nước. Anh chàng lặng lẽ đứng nhìn mê mẩn quên cả về. Thấy
có ba bộ cánh trắng toát để lại trên bờ cỏ xanh, anh tính chuyện rình bắt một
cô theo mình. Nghĩ vậy anh rón rén bò lại lấy trộm một bộ, rồi nấp vào một gốc cây.
Sau khi tắm xong, ba
nàng tiên thong thả lội lên bờ. Hai nàng được cánh của mình bay vụt lên trời,
còn một nàng mất cánh ngơ ngách tìm tòi khắp nơi. Thấy vậy, anh chàng từ chỗ nấp
bước ra. Nàng tiên cầu khẩn:
- Hỡi chàng
trai lạ! Chàng hãy vui lòng trả cánh cho ta để ta về!
- Không được! -
Chàng trẻ tuổi tươi cười trả lời. Bộ cánh này đã lọt vào tay ta thì đừng có
hòng lấy lại. Nàng hãy theo ta về nhà làm vợ. Ta sẽ làm cho nàng sung sướng!
Mặc dầu nàng tiên
van khóc hết lời, chàng trai nhất định không chịu trả. Trời đã xế chiều, anh
chàng làm bộ cương quyết ra về. Túng thế nàng tiên đành phải lẽo đẽo đi theo. Về
tới nhà, trước tiên anh bí mật giấu kỹ bộ cánh rồi ra soạn sửa cơm nước, áo quần,
chăn chiếu cho nàng tiên dùng. Từ đó nàng tiên trở thành vợ anh.
Lấy nhau không được
bao lâu, vợ chàng sinh một đứa con trai. Thấm thoắt đứa con đã lên ba tuổi. Chồng
sung sướng nhìn con bập bẹ tập nói, còn vợ thì đã thưa nhắc đến chuyện đòi lại
bộ cánh để trở về trời.
Một hôm, anh chàng
có việc phải đi xa và đi lâu. Trước khi lên đường, anh dặn vợ:
- Mẹ con ở nhà,
có ăn thì ăn đụn lúa vang, rồi sang đụn lúa ré, chớ ăn đụn lúa rẹ, có tổ ong vò
vẽ, đốt cả mẹ liền con.
Nhưng vợ ở nhà không
làm theo đúng lời dặn của chồng. Sau khi ăn hết đụn lúa vang, nàng liền chuyển
sang ăn đụn lúa rẹ. Không thấy có tổ ong vò vẽ nào đốt cả, nàng tiên bèn sinh mối
ngờ vực. Lời dặn của chồng, nếu trước đấy là một lời dậm dọa, thì lúc này đã trở thành một câu mách ngầm. Quả nhiên, sau một hồi
tìm tòi, nàng tiên đã tìm thấy bộ cánh cũ của mình giấu kín dưới cót
thóc mà chồng dặn phải kiêng không đụng đến.
Được cánh, nàng tiên
nóng lòng về thăm bố mẹ, chị em đã từ lâu xa cách. Nhưng khi lắp cánh vào thì
thấy ngường ngượng. Đã lâu lắm không bay, nàng cảm thấy nặng nề khi cất cánh. Từ
đó, hàng ngày nàng phải giở cánh ra tập luyện. Mỗi lần mẹ bay la bay bổng, đứa
con trai ngây thơ cười như nắc nẻ.
Thấy con cười, mẹ mắng:
- Cười sằng sặc có
khi rặc cổ, cười ha hả có khi rã xương!
Chẳng bao lâu thói
quen đã trở lại. Nhưng vì thương con, nàng tiên vẫn nấn ná chưa chịu về trời.
Lật bật đã sắp đến
ngày về của chồng. Nàng quyết định phải ra đi. Một buổi chiều, nàng tiên làm một
mẻ rất nhiều bánh. Sáng hôm sau, mẹ đưa con vào buồng, dặn: - "Con ở nhà hễ
khi nào đói thì vào buồng lấy bánh mà ăn đừng có đòi mẹ nhé!". Rồi mẹ gài
lên áo con một chiếc lược và dặn:
- Con nhớ giữ lấy lược
cho cha nghe!
Dặn đoạn, nàng tiên
vỗ cánh bay bổng lên không trung.
Người chồng trở về
thấy mất vợ, lại thấy lược vợ cài vào áo con thì đoán ra nông nỗi: con chim trời
đã về tổ cũ. Từ đấy cha con cui cút, lòng anh buồn rười rượi; thằng bé vắng mẹ
kêu khóc đêm ngày. Một hôm, chàng lại bế con tìm lên giếng tiên. Chàng vẫn nhớ
con đường đi ngày nọ xuyên qua mấy khu rừng sâu. Nhưng lần này cây cỏ rậm
rì che kín hết lối. Chàng tìm mãi hết ngày này sang ngày khác. Cuối cùng chàng
cũng lần tìm ra chốn cũ. Lập tức chàng đưa con đến nấp bên bờ giếng tiên, hy vọng
sẽ được gặp lại vợ ở đây. Chờ mãi đến trưa hôm sau, cha con mới thấy một bà già
từ trên trời xách thùng xuống múc nước. Từ chỗ nấp bước ra, chàng trai nắm lấy
thùng cầu khẩn:
- Hỡi bà tiên!
Bà hãy thương tôi giúp cho tôi một việc.
- Việc gì? - Bà
tiên hỏi.
- Tôi là chồng
nàng tiên ba năm trước đây xuống tắm chốn này. Nàng đã là vợ tôi và là mẹ của
thằng bé này. Thế mà nàng đột ngột bỏ về trời không một lời để lại. Vậy bà làm
ơn giúp cha con chúng tôi, nhắn tin cho vợ tôi xuống đây gặp chồng gặp con một
tý. Đây là chiếc lược của vợ tôi để lại làm dấu tích, bà cứ cầm về, vợ tôi khắc
biết ngay.
- Ta biết rồi.
Nàng tiên đó là ả Chức hằng ngày dệt vải nhưng vẫn nhớ chồng nhớ con. Được, ta
hứa sẽ đưa giúp.
Hai cha con lại cất
công ngồi chờ cho đến tận chiều hôm sau mới thấy có hai người từ trên trời xuống.
Họ có đem theo mọi thứ dây túi để đưa cha con lên trời. Họ dặn cha
con phải nhắm mắt và phải giữ hết sức im lặng. Vào khoảng canh khuya, hai cha
con đã bước vào cõi trời, và khi có lệnh "mở mắt", họ đã yên vị trong
nhà ả Chức. Vợ chồng, mẹ con gặp nhau mừng mừng tủi tủi.
Nhưng chỉ được hai
ngày sau, hai cha con lại phải rời "thượng giới". Lệnh cấm của Ngọc
Hoàng rất nghiêm. Bất cứ người trần nào dám cư trú ở cõi trời đều bị coi như kẻ
địch. Người nào chứa chấp cũng bị tội nặng. Ả Chức tuy thương chồng con vô hạn,
nhưng không thể xuống sống ở cõi trần. Đành phải chia tay.
Ngày hôm đó, vợ gạt
nước mắt trao cho hai cha con một cái trống, một mo cơm, và dặn: - "Hễ
chân chạm đất thì cứ đánh ba tiếng trống để trên này biết mà cắt dây".
Hai cha con xuống được
nửa đường thì trời đã trưa. Thấy thằng bé khóc đói, anh chàng bèn dừng lại giở
mo cơm đặt lên mặt trống cho con ăn. Thằng bé bốc cơm ăn làm vương vãi
trên mặt trống. Một đàn quạ thấy vậy bèn sà xuống mổ lấy mổ để. Ở
trên kia, ả Chức nghe có tiếng trống tưởng là cha con đã xuống đến đất, bèn cứ
việc cắt dây. Dây đứt, cha con rơi xuống biển cả. Thấy việc không ngờ lại xảy
ra như thế, đàn quạ biết là lỗi tự mình, bèn bay lên trời kêu váng cả lên. Thế
là việc phạm lệnh cấm của nhà ả Chức lọt đến tai Ngọc Hoàng.
Sau khi biết rõ tình
cảnh của họ, Ngọc Hoàng lấy làm thương hại, bèn hạ lệnh cho cha con lên trời,
giao cho chàng công việc chăn trâu. Sau này người ta gọi anh là chàng Ngưu, hay
chàng Ngâu. Hàng ngày chàng Ngưu thả trâu của nhà trời ăn cỏ nhưng chỉ được
phép thả trâu và cư trú bên kia bờ sông Ngân. Bên này bờ, ả Chức vẫn ngày ngày
dệt vải. Mỗi năm Ngọc Hoàng chỉ cho hai vợ chồng gặp nhau một lần vào ngày mùng
bảy tháng Bảy. Đàn quạ có lỗi thì ngày hôm ấy phải đội đá bắc cầu cho hai vợ chồng
qua lại.
Từ đấy, cứ đến ngày
mùng bảy tháng Bảy, trời thường rỉ rả mưa phùn, người ta gọi là mưa Ngâu, cho rằng
đó là những giọt nước mắt của vợ chồng được gặp gỡ trong một ngày, rồi lại ly
biệt cho đến năm sau. Giống nòi quạ cho đến nay vào ngày ấy thường bị sói đầu,
người ta cho là vì phải làm phận sự đội đá bắc cầu nên mới thế.
Hết.
KHẢO DỊ
Về chỗ chàng Ngưu
cùng con đứng chờ ở giếng tiên, có người kể hơi khác như sau:
Qua mấy ngày chờ đợi,
chàng Ngưu không thấy nàng tiên nào xuống tắm, cuối cùng chỉ thấy một thị tỳ quảy
thùng xuống múc nước. Cha con lân la đến xin uống. Trong khi chàng Ngưu than thở
kể lể chuyện mình với người đàn bà, thì đứa bé vô tình đánh rơi chiếc lược (hoặc
cái trâm) của mẹ nó vào thùng. Không ngờ người đàn bà ấy lại là thị tỳ của ả Chức.
Lúc về đổ nước ra dùng, ả Chức nhận ra chiếc lược của mình, hỏi chuyện mới hay
chồng và con đang đi tìm. Bèn lấy ra một chiếc khăn phép trao cho người hầu, bảo
xuống giếng tiên đưa cho cha con đội lên đầu là có thể theo người hầu
lên trời.
Ở Nghệ-an có người kể
lại như sau:
Một người đàn ông
chưa có vợ một hôm đi gặt, tự nhiên thấy có một cái cánh ở lưng chừng trời sa
xuống, bỗng chốc nhìn lại thì hóa ra là một người đàn bà xinh đẹp. Người này để
lại bộ cánh trên bờ ruộng, lần mò xin gặt thuê. Anh chàng nhận lời cho gặt,
nhưng khi lượm lúa, anh trộm lấy cánh giấu vào bó lúa. Chiều tối người đàn bà mất
cánh đành phải về theo anh làm vợ, sau sinh được ba người con. Một hôm người chồng
phải đi lính, khi đi dặn vợ:
- Ăn hết cót lúa
vàng, ăn sáng cót lúa ré, đừng có ngó nghé đến cót lúa chiêm.
Vợ nghi ngờ, bèn mở
cót lúa chiêm ăn trước, quả tìm được cánh, bèn về trời. Chừng người chồng mãn hạn
lính trở về, cha con dắt nhau đi tìm, than khóc không nguôi. Bụt hỏi vì sao mà
khóc. Anh ta kể lại đầu đuôi. Bụt bảo ngày mai nếu thấy có dây từ trên trời thả
xuống thì cha con cứ nắm lấy mà trèo lên. Hôm sau, nhờ sợi dây anh chàng leo được
lên đến cửa nhà trời, gặp lại vợ. Kết thúc cũng có tình tiết cha con trở về với
cái trống, gói cơm và cũng bị đàn quạ (ác là) làm cho người nhà trời vặn (?)
dây, đưa đến cái chết của hai cha con. Nhưng người kể lại cho rằng cha hóa
thành con cuốc, con hóa thành con ve, chứ không phải được lên trời như
truyện trên.
Một dị bản Người
lấy tiên, lại có những tình tiết khác nữa: Có hai anh em, bố mẹ mất để
lại một số tài sản. Anh tham lam chiếm lấy tất cả, chỉ chia cho em một thửa ruộng
xấu. Cày không được, người em chỉ ngồi khóc. Một vị tiên xuất hiện, hỏi:
"Vì sao con khóc?" Hắn trả lời: - "Ruộng khô cứng cày không nổi,
biết lấy gì mà sống đây!". Tiên bèn chọc gậy xuống đất, tự nhiên nước theo
lỗ phun lên đầy ruộng. Người em cày cấy. Đến mùa lúa chín bội thu, người em gặt
không xuể (có người kể gặt đến đâu lúa mọc lên đến đấy) lại ngồi khóc.
Tiên lại hiện ra hỏi lý do rồi cho năm tiên nữ xuống gặt giúp. Người
em thấy các nàng xinh đẹp, bèn giấu đi một cặp cánh. Cuối cùng nàng tiên mất cánh
trở thành vợ chàng như các truyện trên. Sau khi tìm được cánh, nàng tiên bèn
rang bỏng trộn mật cho con ăn dần, lại đặt một chậu nước ở giữa nhà cho con uống
dần. Ở đây người chồng lên trời tìm vợ tiên bằng cách đốt "cơ nghiệp"
để cho ngọn khói đưa hai cha con bay lên. Đến nơi, họ không biết lối, trong khi
đi tìm, họ dừng lại bên giếng nhà trời xin nước uống đỡ khát, vô tình đứa bé
đánh rơi lược mẹ vào thùng nước, nhờ vậy mà chồng gặp lại vợ. Sau đó theo người
kể, cả vợ chồng con cái cùng xuống trần mỗi người một nơi, về sau họ
mới lại lên trời.
Truyện của đồng bào
Cham-pa Lưỡi dao thần, tình tiết có nhiều nét độc đáo:
Một chàng
trai mồ côi chăn trâu cho người, một hôm lấy trộm xiêm áo của ba nàng
tiên thường đáp xuống chỗ xoáy nước tắm, không ngờ bị họ làm phép chẳng những lấy
lại được xiêm áo mà còn giết chết chàng trai. Một con rùa - con thần
Nước - vốn trước đây được chàng trai cứu khỏi nạn đá đè, thấy vậy, bèn nhổ một
cây thuốc thần có phép cải tử hoàn sinh làm cho ân nhân - bấy giờ xác đã nát rữa
- sống lại. Nhờ cây thuốc này mà phép của nàng tiên không còn hiệu nghiệm khi
chàng lại trộm xiêm áo lần thứ hai. Thế là nàng tiên thứ ba, người mất trộm
xiêm áo lần này, đành trở thành vợ chàng và sinh với chàng một đứa con trai. Một
hôm chồng đi chăn trâu như thường lệ, vợ đổ thóc trong bồ ra phơi thì tìm được
xiêm áo bấy lâu chồng giấu trong đó, bèn mặc vào rồi bay về trời. Chàng trai trở
về thấy mất vợ, bèn mang cây thuốc và bế con tìm đến chỗ xoáy nước để
tìm. Gặp lại rùa thần, rùa cho hai viên thuốc quý và khỏe hơn trước bội phần.
Trên đường đi tìm, họ gặp đại bàng (rác), đại bàng bắt cha con hàng ngày phải
đi tìm lươn cho nó ăn. Một hôm mưa lụt không có lươn, đại bàng nuốt họ vào bụng.
Không ngờ nhờ cây thuốc thần, họ chẳng những không chết lại còn dùng dao rạch
ruột chim chui ra. Sau đó họ nhổ của chim hai chiếc lông, cắm lên thuyền, thuyền
tự dưng bay bổng lên trời đến chỗ nàng tiên. Ngọc Hoàng - cha nàng tiên - cho
quân vây bọc trùng trùng điệp điệp để bắt, nhưng nhờ lưỡi dao thần, hai cha con
làm cho chúng chết không kịp ngáp. Chồng vào cung tiên cứu được vợ bấy giờ đang
bị Ngọc Hoàng bắt trói, rồi đưa vợ về thuyền và xuống trần bình yên.
Xem thêm các truyện
khác tại đây:
-----
Comments
Post a Comment