Ngày xưa, một nhà nọ
có hai anh em cha mẹ mất sớm để lại một tư cơ cũng vào hạng khá trong vùng. Từ
trước hai người vẫn ở chung với nhau. Ít lâu sau người anh lấy vợ. Anh bảo em:
- Bây giờ đã đến
lúc phải chia gia tài ra để cho mày học ăn học làm với người ta.
Đến ngày chia của,
anh chìa một tờ giấy, bảo em:
- Của cải của
cha mẹ để lại chỉ có ba giống: Giống đực, giống cái và giống con. Mày
bé bỏng nên tao nhường cho mày tất cả những đồ đạc giống đực, còn giống
cái và giống con thì phần tao. Nghe chưa, nếu mày bằng lòng thì ký
vào đây!
Em ngây thơ tưởng là
anh thương thật nên không nghi ngờ gì cả, ký ngay vào giấy. Cuộc chia của bắt đầu.
Nhưng đồ vật nào mà chẳng là "cái" hay "con". Người anh đếm
mãi: "Cái nhà này: của tao, con trâu này: của tao, cái chum này: của tao,
cái cày, cái bừa này: của tao...". Suốt từ sáng đến chiều những của chìm của
nổi chia đã sắp vơi mà vẫn chưa có một vật nào thuộc giống đựa cả.
Mãi đến lúc trời đã tối, người em tức mình mới chụp lấy một cây dao rựa dựng ở
bờ hè mà nói rằng:
- Đây là
"đực rựa" thuộc về phần tôi!
Nói xong, vác rựa
lùi lũi đi ra giữa lúc người anh cười ha hả vì thấy mưu kế của mình đã đạt.
Từ đấy, người em
ngày ngày vác rựa vào rừng chặt củi làm kế sinh nhai. Vì không có nhà ở nên anh
ta phải ăn nhờ ở đậu hết nhà người bà con này qua nhà người quen khác. Có hôm
phải nằm đình nằm chùa, ngủ cầu ngủ quán như kẻ cầu bơ cầu bất. Nhưng anh vẫn
chăm chỉ làm ăn để khỏi phải cái nhục ngửa tay ăn xin.
Một hôm trăng non vừa
mọc, anh đang ngủ say tỉnh dậy tưởng trời đã sáng, bèn vớ lấy rựa đi miết lên rừng.
Đến cửa rừng mới hay là mình nhầm: trời vẫn còn khuya. Bèn nằm duỗi chân dưới một
gốc cây cổ thụ đợi sáng, nhưng bỗng dưng ngủ quên lúc nào không hay. Anh chàng
không ngờ rằng nơi đây là chốn chơi đùa của một bầy khỉ. Hôm ấy chúng cũng kéo
nhau đến đấy, nhưng khi thấy dưới gốc cây có một người lạ nằm thẳng đuỗn thì đồ là một thây người; chúng
bèn xúm nhau khiêng đi chôn để lấy chỗ nhảy nhót. Đang đi, anh chàng bỗng tỉnh
giấc, toan la lên, nhưng thấy chuyện hay hay, nên cứ nằm im để xem bọn
khỉ khiêng mình đi đến đâu. Hồi lâu, anh nghe bầy khỉ dừng lại nói với nhau:
- Hà rầm hà rạc,
chôn vào hố bạc, không chôn hố vàng! Nhưng trong bầy khỉ có một con khỉ đột đứng
đầu, bảo chúng:
- Hà rầm hà rạc,
chôn vào hố vàng, không chôn hố bạc!
Thế là bầy khỉ lại
tiếp tục khiêng anh tới một chỗ khác xa hơn. Đến nơi, chúng đặt anh xuống rồi
kéo nhau trở về gốc cổ thụ. Anh chàng nhìn thấy xung quanh mình có những cục
vàng sáng chói thì mừng lắm, bèn chờ cho chúng đi khuất mới đứng dậy nhặt đầy
túi mang về. Từ khi trở nên giàu có lớn, anh chàng hết làm nhà cửa lại tậu ruộng
vườn, nuôi trâu bò, cuộc đời muôn phần tươi hơn trước.
Câu chuyện về người
tiều phu lên núi bắt được vàng từ đó lan đi khắp nơi. Người anh nghe nói nửa
tin nửa ngờ. Một hôm vào ngày giỗ cha, hắn thấy em mình tìm đến mời về nhà ăn
giỗ. Hắn vội vã nhận lời. Bước vào nhà em, người anh không giấu được kinh ngạc.
- Từ dạo ấy đến
giờ chú mày làm thế nào mà phát tài dữ vậy?
Em vui vẻ kể tỉ mỉ
cho anh nghe câu chuyện lên rừng gặp khỉ, và từ hố bạc tình cờ được chúng chuyển
sang hố vàng. Nghe đoạn, người anh mượn ngay cây rựa, và cũng chờ một đêm trăng
non, một mình vác rựa lên cửa rừng. Hắn ta cũng giả vờ duỗi chân nằm dưới gốc
cây cổ thụ nọ. Lát sau quả có một bầy khỉ đến nhảy nhót xung quanh gốc cây, và
khi thấy có người lạ nằm choán chỗ chúng vui đùa, chúng cũng xúm lại khiêng đi
chôn, vì chúng tưởng rằng đó là một cái thây người chết. Nhưng đến lúc nghe bầy
khỉ nói: - "Hà rầm hà rạc, chôn vào hố bạc không chôn hố vàng!" thì hắn
vội ngẩng đầu cãi lại:
- Chôn vào hố
vàng chứ! Chôn vào hố vàng chứ!
Bầy khỉ không ngờ
cái thây người vẫn còn sống, cuống cuồng quẳng hắn xuống rồi bỏ chạy. Hắn bị
lăn xuống sườn núi, đầu va vào đá, vỡ sọ chết.
Hết
KHẢO DỊ
Người Quảng-bình có
truyện Đực rựa cũng giống như truyện trên nhưng không có đoạn cuối:
Nhà nọ có hai vợ chồng
một nhà hái củi xích mích sinh ra cãi nhau không ai chịu ai. Một hôm
chồng bảo: "Đã không nghe nhau nữa, thì chúng ta nên ly dị, có cái gì
trong nhà chia ra cho hết, rồi mỗi người đi mỗi ngả". Cũng như truyện
trên, người vợ tinh ranh giao ước rằng mình sẽ lấy những vật gì gọi là cấy (cấy:
cái, tiếng miền Trung) còn vật gì gọi là đực thì phần chồng. Thành thử thúng mủng,
nồi niêu, bát đĩa, mọi cái đều về tay vợ. Của trong nhà sắp vơi mà chồng thì
chưa được chia cái gì. Tức mình, anh chàng thấy cái rựa dựng ở góc
nhà, vội chụp lấy nói: "Đây không phải là "cấy" mà là "đực",
của tao". Không mấy ai gọi rựa là đực, nhưng vì là đồ dùng thiết thân nên
anh chàng phải nói thế vì sợ vợ chiếm mất. Từ đấy, người ta cho rằng người đàn ông đi đâu cũng luôn luôn mang
rựa bên mình, là do truyện này mà ra.
Đồng bào Vân-kiều có
truyện Vì sao có tục treo cua đầu nương cũng là một dị bản của truyện Hà
rầm hà rạc, nhưng không có đoạn đầu:
Có hai anh em Tong
và Tênh trồng bắp ở rẫy thường bị phá hoại. Một hôm Tong nghĩ kế bắt cua giã nhỏ
bỏ vào ống nứa đem treo khắp nương, định bụng làm cho khỉ sợ mùi tanh mà tránh
xa. Đoạn anh lên chòi nằm. Bầy khỉ đến thấy mùi tanh cho là có người chết, leo
lên chòi thấy có người nằm, tưởng là xác chết, bèn gọi nhau khiêng đi. Tong cứ
nằm im để xem bầy khỉ làm gì, thì thấy chúng soạn sửa đám ma cho mình linh
đình: bắt chước người, chúng cũng mang về những đồ quý như thanh la, nồi đồng...
định chôn theo. Nhưng Tong đã bất thình lình nhổm dậy, bầy khỉ hoảng hốt bỏ chạy,
anh nhặt của quý mang về.
Tênh nghe kể đòi đi
thay. Tênh cũng làm như anh và cũng bị bầy khỉ khiêng đi chôn, nhưng chúng sợ
người chết sống lại như lần trước, nên ném Tênh xuống vực sâu chết. Từ đấy khỉ
cũng kệch không dám đến những nương rẫy có treo cua. Vì thế người ta treo cua ở
nương rẫy để cho chúng khỏi phá.
Truyện của người
Cham-pa gần như là một dạng với truyện của chúng ta:
Một người trồng được
rẫy bắp, sắp thu hoạch, anh làm chòi canh rồi tối đến, mang chiếu cuộn tròn nằm
ngủ. Hôm ấy lũ khỉ (kra-thon) đến ăn, thấy anh ngủ tưởng là xác chết bèn bàn
nhau chôn trước khi ăn. Một con hỏi: - "Nên chôn ở núi sắt, núi vàng hay
núi bạc?" - "Núi vàng", cả lũ đáp rồi chúng khiêng anh đến đó
đào lỗ quẳng vào, đoạn bỏ đi ăn, định bụng sẽ trở lại lấp đất. Anh tỉnh dậy lấy
được một ôm vàng, rồi lại cuộn chiếu giả ngủ. Lũ khỉ ăn no quay lại, lại bỏ ý định
trước, khiêng trả anh về chòi.
Người anh cả thấy em
làm nhà tậu ruộng bèn hỏi lý do. Hắn cũng đến nằm ở chòi. Nhưng khi lũ khỉ
hỏi nhau chôn ở đâu, nhiều con trả lời chọn đâu cũng được. Anh ta kêu: -
"Đưa tôi đến núi vàng mới phải". Lũ khỉ sợ, quẳng anh, anh bị gãy
lưng chết.
Xem thêm các truyện khác tại đây:
-----
Comments
Post a Comment